Co w Prawie Piszczy | Praca przed monitorem kineskopowym jako praca w szczególnych warunkach
8758
post-template-default,single,single-post,postid-8758,single-format-standard,cookies-not-set,ajax_fade,page_not_loaded,,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.4,vc_responsive

Praca przed monitorem kineskopowym jako praca w szczególnych warunkach

W ostatnim czasie wielu byłych pracowników zwraca się do pracodawców o wydanie im zaświadczenia potwierdzającego okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Najczęściej są to już emeryci, którzy pracowali przed monitorami kineskopowymi przed 2009 r. Zaświadczenia są potrzebne, aby udokumentować co najmniej 15 lat stażu pracy przed ekranami w celu uzyskania od ZUS rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach.

Wzmożona aktywność byłych pracowników jest pokłosiem głośnego orzeczenia Sądu Najwyższego[1], w którym stwierdził, że praca przed monitorem kineskopowym w konkretnym przypadku  jest pracą w szczególnych warunkach. Wyrok był szeroko komentowany przez portale informacyjne, które właściwie jednogłośnie stwierdziły, że orzeczenie SN jest przełomowe, bo otwiera drogę do ubiegania się od ZUS stosownej rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych.

Czy rzeczywiście pracodawca powinien teraz wystawić każdemu byłemu pracownikowi, który przed 2009 r. pracował przed monitorem kineskopowym takie zaświadczenie?

Praca w szczególnych warunkach

Praca przed monitorem kineskopowym może zostać uznana za pracę w warunkach szczególnych, jednak wyłącznie gdy spełnia przesłanki wskazane wprost w przepisach:

  1. odpowiada definicji[2], tj. powinna być pracą szczególnie obciążającą narząd wzroku i wymagającą precyzyjnego widzenia – (…) pracą przy obsłudze monitorów ekranowych,
  2. jest wykonywana stale w pełnym wymiarze czasu pracy przed monitorem kineskopowym.

 

W praktyce pracodawcom może sprawiać trudność ustalenie, czy rodzaj pracy wykonywany przez pracownika faktycznie spełnia ww. przesłanki, tym bardziej, że są one sformułowane w sposób bardzo ogólny i ocenny. Pomocne może okazać się dotychczasowe orzecznictwo, bowiem sąd, analizując konkretne przypadki, daje pracodawcom istotne wytyczne dot. tego, jak należy interpretować poszczególne przesłanki.

W szeroko komentowanym w mediach wspomnianym wyroku, SN uznał za pracę w warunkach szczególnych pracę przed monitorem kineskopowym na stanowisku informatyka, która polegała na programowaniu, czyli na śledzeniu ciągów znaków, przerw, liter, testowaniu programów sprowadzającym się do obserwacji na monitorze dokumentów pod kątem uzupełnienia wszystkich pól, wyłapywaniu błędów i nieprawidłowych poleceń przez śledzenie poszczególnych wersów programu i wprowadzeniu ich poprawnie, ciągłej obserwacji monitorów celem sprawdzenia kodów wprowadzanych z klawiatury.

W związku z tym, że kobieta zajmująca to stanowisko pracowała w ten sposób stale i w pełnym wymierzę czasu pracy (oba warunki muszą zostać spełnione łącznie), przez 20 lat i dodatkowo przed dwoma monitorami kineskopowymi (wyższa szkodliwość), sąd uznał, że wykonywana przez nią praca spełnia definicję pracy w szczególnych warunkach.

Jednocześnie SN w ww. wyroku wskazał, że  praca ta nie była pracą typowo „biurową”, w której zasadniczym elementem jest praca z dokumentami, a jedynie do realizacji części obowiązków używany jest komputer – taka praca nie powinna być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych.

Obowiązek wydania zaświadczenia

Pracodawca samodzielnie dokonuje oceny, czy praca wykonywana przez pracownika przed monitorem kineskopowym przed 2009 r. była pracą w szczególnych warunkach, mając na uwadze przesłanki wskazane powyżej. Każde stanowisko / rodzaj pracy wymaga tak naprawdę indywidulanej analizy (przede wszystkim na podstawie posiadanej dokumentacji).

Zasadniczo brak jest przeciwskazań, aby pracodawca, jeśli uzna, że pracownik przed 2009 r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych, dopiero teraz potwierdził ten fakt w stosowanym zaświadczeniu (mimo tego, że wcześniej nie kwalifikował pracy w ten sposób).

Pracodawca nie powinien jednak iść pracownikowi „na rękę” i kwalifikować pracy przed monitorem kineskopowym jako pracy w warunkach szczególnych wyłącznie ze względu na dobro pracownika (aby mógł uzyskać od ZUS stosowaną rekompensatę). Takie działanie pracodawcy może zostać podważone przez ZUS i np. uznane za działanie na szkodę ZUS.

Niemniej, nawet gdy pracodawca wyda pracownikowi pozytywne zaświadczenie, to i tak ostateczną decyzję w przedmiocie uznania pracy przed monitorem kineskopowym za pracę w szczególnych warunkach i przyznania stosownych świadczeń z tego tytułu podejmuje ZUS. W przypadku decyzji odmownej pracownik może odwołać się od decyzji ZUS i dochodzić swoich praw przed sądem. Postępowanie toczy się wtedy co do zasady pomiędzy pracownikiem a ZUS, ale pracodawca może zostać wezwany jako uczestnik, żeby przedłożyć dokumentację, złożyć zeznania itp.

Indywidualna weryfikacja rodzaju pracy

Pomimo nagłośnionego w mediach orzeczenia SN, pracodawca nie powinien teraz automatycznie uznawać, że skoro dany pracownik wykonywał pracę przed monitorem kineskopowym przed 2009 r., to była to praca w warunkach szczególnych. Może zostać tak zakwalifikowana wyłącznie gdy spełnia przesłanki wskazane wprost z przepisach tj. jest pracą przy obsłudze monitorów ekranowych, obciążającą narząd wzroku i wymagającą precyzyjnego widzenia, a także jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze.

Mając na uwadze powyższe, rekomendowanym działaniem jest przeprowadzenie indywidualnej weryfikacji rodzaju pracy każdego byłego pracownika, który zgłasza się o wydanie zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie pracy w szczególnych warunkach. Dopiero gdy analiza ta spełni wymienione wyżej przesłanki, pracodawca powinien wydać pracownikowi stosowne zaświadczenie. W  przeciwnym przypadku powinien odmówić byłemu pracownikowi, argumentując brak podstawy prawnej do wydania zaświadczenia.

[1] 4 września 2019 r. (sygn. III UK 150/18),

[2] o której mowa w pozycji 5 w wykazie – załącznik A, w dziale XIV, w rozporządzeniu w sprawie wielu emerytalnego

Autor: Joanna Dybciak

CONSULTANT
DZIAŁ PRAWNY

joanna.dybciak@olesinski.com

Zaproponuj znajomym
Brak komentarzy.

skomentuj