Powołanie do służby wojskowej pracownika

W ostatnim okresie można zauważyć wzmożoną aktywność w zakresie powoływania do służby wojskowej. 23 grudnia 2019 r. Rada Ministrów przyjęła projekt rozporządzenia dotyczącego określenia liczby osób, które mogą zostać powołane do czynnej służby wojskowej w 2020 r., zgodnie z którym wezwania mogą dotyczyć nawet ponad 35 tysięcy osób.

Powołanie do czynnej służby

Powołanie do czynnej służby wojskowej[1] należy do wojskowego komendanta uzupełnień i następuje poprzez doręczenie karty powołania.

Pracownik powołany do czynnej służby ma obowiązek stawienia się do tej służby w określonym terminie i miejscu (w skrajnych przypadkach nawet w ciągu 4 godzin od otrzymania wezwania), a z chwilą stawienia się – staje się żołnierzem w czynnej służbie wojskowej.

W przypadku niestawienia się do służby, osoba powołana może zostać przymusowo doprowadzona przez Policję.

Wojskowy komendant uzupełnień o fakcie powołania do czynnej służby wojskowej informuje także pracodawcę osoby powołanej. Niezależnie, pracodawca może otrzymać taką informację także od pracownika.

Uprawnienia i obowiązki w zakresie stosunku pracy wynikające z powołania do służby wojskowej

Od momentu, w którym pracodawca otrzyma informację o powołaniu jednego z pracowników do czynnej służby, musi stosować względem niego szczególne przepisy (gwarantujące mu specjalne prawa) takie jak:

  1. Ochrona stosunku pracy

Pracownik wezwany do czynnej służby jest chroniony przed rozwiązaniem lub wypowiedzeniem mu umowy o pracę z inicjatywy pracodawcy[2] (między momentem doręczenia mu karty powołania a odbyciem służby wojskowej).

Jednocześnie, jeśli którakolwiek ze stron (pracodawca lub pracownik) wypowiedziała już stosunek pracy przed terminem doręczenia wezwania do wojska:

– umowa zakończy się – jeśli termin wypowiedzenia upłynął przed dniem doręczenia wezwania;

– wypowiedzenie stanie się bezskuteczne (rozwiązanie pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika) – jeśli termin wypowiedzenia upłynie po dniu doręczenia wezwania.

Dodatkowo w zakresie umów o pracę zawartych na okres próbny w razie upływu tego okresu po powołaniu pracownika do czynnej służby, umowa przekształca się w umowę na czas nieokreślony (niezależnie od woli pracodawcy). Istotny jest w tym wypadku dzień powołania, a nie dzień doręczenia karty powołania. Co ciekawe, przepisy nie przewidują podobnego mechanizmu (tj. przekształcenia w umowę na czas nieokreślony) w razie upływu terminu umowy na czas określony.[3]

Przepisy przewidują także ochronę stosunku pracy żony żołnierza. W okresie odbywania służby przygotowawczej lub zasadniczej służby wojskowej rozwiązanie stosunku pracy z jego żoną może nastąpić wyłącznie z winy tej pracownicy (zwolnienie dyscyplinarne) lub w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

  1. Zwolnienie od pracy w związku z powołaniem

Na wniosek powołanego pracownika, pracodawca ma obowiązek udzielić mu zwolnienia od pracy (bez wynagrodzenia)[4]:

– na 2 dni – w przypadku powołania do przygotowawczej, zasadniczej lub okresowej służby;

– na 1 dzień – w przypadku powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych (powyżej 30 dni) lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej[5].

  1. Urlop bezpłatny na okres pełnienia służby

Na okres trwania ćwiczeń lub służby wojskowej pracodawca udziela powołanemu pracownikowi urlopu bezpłatnego, a pracownik zachowuje wszystkie uprawnienia pracownicze z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

  1. Odprawa

Pracownik powołany do przygotowawczej, zasadniczej, okresowej lub terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę (jednokrotną w ramach powołania do jednego rodzaju służby) w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

  1. Obowiązek zatrudnienia po zakończeniu czynnej służby wojskowej

Pracodawca ma także obowiązek zatrudnić powołanego do czynnej służby pracownika po zakończeniu przez niego służby:

– na poprzednio zajmowanym stanowisku lub

– na stanowisku równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz wynagrodzenia,

jeżeli w ciągu 30 dni od zwolnienia ze służby pracownik zgłosił się do tego zakładu w celu podjęcia pracy (nieusprawiedliwione niezachowanie terminu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy).

Jeśli pracownik podejmie pracę u poprzedniego pracodawcy w tym trybie, czas odbywania służby wliczy się do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich uprawnień pracowniczych (np. urlopu, dodatku stażowego).[6]

Dodatkowo jeśli pracownik uzyskał w wojsku inne lub wyższe kwalifikacje zawodowe, pracodawca jest obowiązany to uwzględnić podczas wyznaczania mu stanowiska pracy po powrocie (na wniosek pracownika).

Przepisy dot. powołań do czynnej służby wojskowej stanowią dość szczegółową i rozległą regulację dotyczącą wielu scenariuszy – w każdej sytuacji powołania pracownika, pracodawca powinien upewnić się, co do zakresu swoich obowiązków i praw powoływanego pracownika.

 

______

[1] Czynną służbą wojskową jest:

1) zasadnicza służba wojskowa;

2) przeszkolenie wojskowe;

3) terytorialna służba wojskowa;

4) ćwiczenia wojskowe;

5) służba przygotowawcza;

6) okresowa służba wojskowa;

7) służba wojskowa w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

[2] Jednakże stosunek pracy można rozwiązać bez wypowiedzenia z winy pracownika (zwolnienie dyscyplinarne) lub w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy – na zasadach ogólnych.

[3] W przypadku żołnierzy rezerwy (nie w czynnej służbie wojskowej) można rozwiązać umowę o pracę na okres próbny lub na czas określony.

[4] Chyba, że karta powołania zobowiązuje do natychmiastowego stawiennictwa.

[5] Pracodawca ma również obowiązek udzielenia mu 1 dnia zwolnienia po odbyciu terytorialnej służby lub ćwiczeń wojskowych powyżej 30 dni – na wniosek pracownika.

[6] Dodatkowo, pracownikowi, który w tym terminie podjął pracę po raz pierwszy lub u innego pracodawcy niż ten, u którego był zatrudniony w dniu powołania, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabywania lub zachowania uprawnień pracowniczych, z wyjątkiem uprawnień zarezerwowanych dla dotychczasowych pracowników tego pracodawcy.

Autor: Iga Sekowska-Lenart

CONSULTANT
DZIAŁ PRAWNY

iga.sekowska-lenart@olesinski.com