7 RZECZY, KTÓRE WARTO WIEDZIEĆ O USTAWIE ANTYZATOROWEJ

Ustawa antyzatorowa co prawda obowiązuje już od stycznia tego roku, ale nie wszędzie się jeszcze „przyjęła”. A im szybciej do tego dojdzie, tym lepiej, bo UOKiK już rozpoczął pierwsze kontrole, a w styczniu 2021 r. duzi przedsiębiorcy powinni sporządzić sprawozdania o płatnościach. Nie można również pominąć wielu nowych praw przyznanych wierzycielom… Ale po kolei.

Na kłopoty – ustawa

Rozwiązaniem na trapiące przedsiębiorców wzdłuż i wszerz Polski opóźnienia w płatnościach miały stać się przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (zwanej także Ustawą o ograniczeniu zatorów płatniczych lub Ustawą antyzatorową), która obowiązuje od stycznia 2020 r. Przepisy nie są nowe, ale pierwsze miesiące ustawy pokryły się w dużej mierze z pandemią COVID-19, stąd mogły się one zagubić się wśród kolejnych Tarcz antykryzysowych. Część obowiązków jest rozłożona w czasie. Część z nich stanie się również bardziej doniosła, gdy UOKIK zintensyfikuje swoje kontrole. Obecnie jest więc dobry moment, by podsumować krótko najważniejsze regulacje. Ustawa wprowadziła bowiem szereg obowiązków, które istotnie dotkną biznesu. Poniżej najważniejsze z nich:

1. Maksymalne terminy zapłaty. Nawet zgoda kontrahenta na jego wydłużenie może nie wystarczyć:
max. 60 dni, gdy wierzycielem jest przedsiębiorstwo z sektora MŚP, a dłużnikiem duża firma
– w innych wypadkach – termin może być dłuższy niż 60 dni, jeśli nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela
– możliwość wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy przez wierzyciela, gdy termin zapłaty przekracza 120 dni

2. Tak i mały, tak i średni – może dużym być. Duży przedsiębiorca ma obowiązek składania oświadczenia o swoim statusie przy każdej transakcji handlowej pod groźbą odpowiedzialności karnej. I tu uwaga – przy ocenie statusu mały/ średni/ duży stosuje się przepisy unijne[1]. Z tego aktu wynika, że, oceniając status przedsiębiorcy, trzeba zweryfikować nie tylko jego własne obroty/aktywa i stan zatrudnienia. Znaczenie mają też powiązania w ramach grupy kapitałowej (w przypadku spółek powiązanych zliczyć należy dane dotyczące stanu zatrudnienia i obrotów/aktywów dla każdej z tych spółek). I tak właśnie mały lub średni może być dużym przedsiębiorcą. A to znaczy, że dotyczą go ograniczenia w maksymalnych terminach zapłaty oraz musi złożyć kontrahentom oświadczenie o swoim statusie.

3. Kontrole i kary nakładane przez UOKiK. Firmy, które nadmiernie opóźniają regulowanie swoich zobowiązań, mogą podlegać kontroli, a Prezes UOKiK może w takim wypadku nakładać kary pieniężne i raczej nie będą to przypadki odosobnione ze względu na szeroką definicję „nadmiernych opóźnień”. Ustawa przyjmuje bowiem, że działanie takie wystąpi, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie wyniesie co najmniej 2 mln zł (w okresie przejściowym, tj. w latach 2020 i 2021, jest to 5 mln zł). Innymi słowy – niedozwolone jest spóźnianie się z płatnościami zbyt wysokimi kwotowo (chociażby o jeden dzień) – nieistotne, czy do zapłaty ostatecznie doszło. Karę taką UOKiK oblicza wedle algorytmu przyjętego w ustawie, a jej wysokość jest uzależniona m.in. od wartości niespełnionego świadczenia oraz ilości dni opóźnienia.

4. Ale od kar można się uwolnić. Ustawa reguluje kilka przypadków, w których, mimo że doszło do nadmiernego opóźnienia w płatnościach, możliwe jest uniknięcie kary. Regulacja jest nieostra i pozostawia bardzo dużą swobodę uznaniową po stronie UOKiK (który będzie oceniał, czy np. miał miejsce przypadek siły wyższej). Swoboda ta może jednak podlegać kontroli ze strony sądu administracyjnego.

5. Uwaga na coroczne sprawozdania o stosowanych terminach płatności (pierwsze do końca stycznia 2021 r.). Największe firmy (podmioty osiągające przychód przewyższający 50 mln euro) lub podatkowe grupy kapitałowe będą musiały ujawnić m.in., jaka kwota świadczeń nie została spełniona w terminie i w jakich terminach były spełniane zobowiązania. Sprawozdanie trafi do organów kontroli i będzie publicznie dostępne. W związku z tym zawczasu warto zaplanować i przygotować ten proces sprawozdawczy.

6. Dodatkowe rekompensaty i możliwości dochodzenia roszczeń dla wierzycieli. Przewidziano m.in.:
– wysokie odsetki za opóźnienia w transakcjach handlowych – obecnie 10,1%
– zryczałtowaną rekompensatę z tytułu dochodzenia należności
– prostszą procedurę zabezpieczenia w sporze o zapłatę, jeśli roszczenie < 75 tys. zł
– wydłużanie terminów zapłaty jako czyn nieuczciwej konkurencji

7. Ulga na złe długi w CIT oraz PIT – wierzyciel, który nie otrzyma zapłaty w ciągu 90 dni od upływu terminu określonego w umowie lub na fakturze, będzie mógł pomniejszyć podstawę opodatkowania o kwotę wierzytelności (z kolei dłużnik będzie miał obowiązek podniesienia podstawy opodatkowania o kwotę, której nie zapłacił).

Wątpliwości związanych z ustawą nie brakuje, a jej lakoniczna treść pozostawia wiele otwartych kwestii. Pytania rozpoczynają się już z momentem pierwszego stosowania ustawy i mogą być problematyczne szczególnie dla dużych podmiotów, działających na rynkach międzynarodowych.

Czy wszystkie transakcje handlowe są objęte przepisami? Jak w praktyce rozwiązać problem składania oświadczenia o statusie dużego przedsiębiorcy przy każdej transakcji, jeśli dziennie jest ich zawieranych nawet kilkadziesiąt? Jak się przygotować na potencjalną kontrolę UOKiK?

To tylko niektóre wątpliwości, na które postaramy się odpowiedzieć w kolejnych wpisach.


[1] załącznik I do rozporządzenia Komisji Europejskiej (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r.

Autor: Paulina Jastrzębiec Siemiątkowska

SENIOR ASSOCIATE RADCA PRAWNY paulina.siemiatkowska@olesinski.com Więcej

Autor: Michał Bogacz

PARTNER RADCA PRAWNY michal.bogacz@olesinski.com Więcej