Nadchodzi fundacja rodzinna

Fundacja rodzinna to narzędzie, które mam.in. ułatwić sukcesję oraz zachowanie majątku rodzinnego. Zacznie funkcjonować w Polsce 1 czerwca 2022 r. – zgodnie z nowym projektem ustawy opublikowanym w połowie października 2021 r.

Wcześniejszy projekt ustawy o fundacjach rodzinnych, o którym pisaliśmy w newsletterze w marcu spotkał się po części z krytyką środowisk biznesowych, stąd na stronie RCL pojawiła się jego poprawiona wersja. Zawiera ona sporo istotnych zmian, które być może zachęcą przyszłych fundatorów do zastanowienia się nad założeniem fundacji rodzinnej.

Fundacje rodzinne funkcjonują już bowiem obecnie w wielu systemach prawnych w krajach europejskich i cieszą się dużym zainteresowaniem.

 Na jakich zasadach będzie funkcjonowało to rozwiązanie w Polsce? O tym poniżej.

Założenie fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna ma funkcjonować jako osoba prawna. Wprowadzenie jej do polskiego porządku prawnego ma służyć uregulowaniu zasad zarządzania majątkiem w spółkach rodzinnych na wypadek śmierci oraz wprowadzeniu instytucji umożliwiającej zatrzymanie kapitału w kraju.

Fundacja rodzinna będzie podlegała wpisowi do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonemu przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Powstanie takiego rejestru zakłada projekt ustawy. Do jej utworzenia będzie wymagane:

  • złożenie oświadczenia fundatora o utworzeniu fundacji rodzinnej i ustalenie statutu;
  • ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut;
  • wniesienie przez fundatora funduszu założycielskiego;
  • wpis do rejestru fundacji rodzinnych

Utworzenie fundacji rodzinnej będzie możliwe w drodze aktu założycielskiego lub testamentu (jego otwarcia). W obu przypadkach obligatoryjna będzie forma aktu notarialnego. Powstanie fundacji następować będzie z chwilą wpisu do rejestru. Zgłoszenie do rejestru będzie musiało nastąpić w ciągu 6 miesięcy od ustanowienia fundacji pod rygorem jej rozwiązania.

Projekt zakłada, że fundacja rodzinna będzie mogła działać w organizacji (nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną).  

Fundator

Fundatorem fundacji rodzinnej będzie mogła zostać osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Jedna fundacja będzie mogła mieć więcej niż jednego fundatora – za wyjątkiem fundacji utworzonej w testamencie (w tym przypadku – tylko jeden fundator). Prawa i obowiązki nabyte przez fundatora będą niezbywalne, chyba że statut fundacji będzie stanowił inaczej. Fundatorem może stać się współmałżonek/ wstępny/zstępny fundatora, który w chwili otwarcia spadku był współwłaścicielem mienia wnoszonego na podstawie testamentu do fundacji rodzinnej.

Majątek fundacji rodzinnej

Fundusz założycielski, do którego wniesienia będzie zobligowany fundator, stanowić będzie mienie o wartości co najmniej 100 000 zł. Jeżeli fundacja rodzinna poniesie stratę, wskutek której wartość funduszu wyniesie mniej niż 100 000 zł – zysk osiągnięty przez nią w pierwszej kolejności przeznaczany będzie na jego uzupełnienie.

Beneficjent

Beneficjentem fundacji rodzinnej będzie mogła zostać osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Fundator będzie mógł w każdym momencie dokonać zmiany w zakresie beneficjentów i przysługujących im świadczeń lub mienia po likwidacji fundacji rodzinnej. Sposób określenia grupy beneficjentów powinien wynikać ze statutu. Ponadto lista pierwszych beneficjentów będzie musiała zostać sporządzona na piśmie.

Organy fundacji rodzinnej

Zgodnie z projektem ustawy organy fundacji rodzinnej stanowić będą:

  • zarząd;
  • rada protektorów;
  • zgromadzenie beneficjentów.

Organem, który będzie prowadzić sprawy fundacji rodzinnej oraz reprezentować ją na zewnątrz będzie zarząd. Powołania i odwołania członków zarządu dokonywać będzie fundator na 3-letnie kadencje, chyba że statut stanowić będzie inaczej (po śmierci fundatora rada protektorów lub zgromadzenie beneficjentów, w przypadku jej braku). Nadzór nad działaniami rady pełnić będzie rada protektorów.

W przypadku, gdy liczba beneficjentów będzie przekraczać 25 – ustanowienie rady protektorów będzie obowiązkowe. Gdy ich liczba będzie niższa – utworzenie rady zależne będzie od woli fundatora. Powołania oraz odwołania członków rady protektorów dokonywać będzie fundator na 5 letnie kadencje, chyba że statut będzie stanowił inaczej (po śmierci fundatora – zgromadzenie beneficjentów). Zakresem kontroli rady będzie przede wszystkim przestrzeganie prawa oraz postanowień zawartych w statucie.

Pełnienie jednocześnie funkcji członka zarządu oraz rady nie będzie możliwe.

W odniesieniu do zgromadzenia beneficjentów, zgodnie z projektem ustawy, do jego kompetencji należeć będzie:

  • podjęcie uchwały o rozpatrzeniu i zatwierdzeniu sprawozdania zarządu z działalności fundacji rodzinnej oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy;
  • podjęcie uchwały o udzieleniu absolutorium członkom zarządu z wykonania przez nich obowiązków;
  • inne sprawy wymienione w ustawie lub statucie.

Zgromadzenie beneficjentów zwoływane będzie przez zarząd. W jego skład wchodzić będą beneficjenci, którym statut przyznał odpowiedne uprawnienie.

Podatki

Projekt zakłada szereg regulacji podatkowych:

  • Fundacja rodzinna będzie podatnikiem podatku CIT;
  • Wniesienie przez fundatora mienia do fundacji rodzinnej będzie neutralne podatkowo, jeżeli zostanie przeznaczone na fundusz założycielski bądź jej cele statutowe;
  • Zwolnione od podatku CIT będą przychody uzyskiwane przez fundację rodzinną z zysków kapitałowych, przychody z tytułu odsetek fundacji rodzinnych oraz przychody z tytułu odsetek z trustów (ich wypłata na rzecz beneficjentów będzie podlegać pod podatek od spadku i darowizn i stawkę 19%);
  • Do tzw. I grupy podatkowej należeć będą małżonek, wstępni, zstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięć, synowa, teściowie oraz sam fundator. Nabycie świadczenia fundacji rodzinnej przez wskazane osoby będzie zwolnione od podatku od spadku i darowizn, jeżeli przedmiotem świadczenia będzie mienie wniesione przez tego fundatora;
  • Świadczenia na rzecz pozostałych beneficjentów będą podlegać podatkowi od spadku i darowizn w trzech grupach: 3%, 7% oraz 12% z zastrzeżeniem, że jeżeli przychody lub dochody skorzystały ze zwolnienia z CIT – podlegają stawce 19%;
  • Dochody fundatora oraz beneficjenta nie będą podlegać PIT jako objęte przez podatek od spadków i darowizn.

Fundacja rodzinna – zasady funkcjonowania

  • Prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej będzie możliwe, ale w mocno ograniczonym zakresie. Dozwolone będzie zbywanie mienia, najem, dzierżawa, przystępowanie i uczestnictwo w spółkach handlowych, nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, udzielanie pożyczek spółkom kapitałowym, osobowym oraz beneficjentom. Możliwe będzie ponadto prowadzenie przedsiębiorstwa w ramach gospodarstwa rolnego oraz obrót zagranicznymi środkami płatniczymi;
  • Zmiany w zakresie prawa spadkowego – projekt proponuje zmiany do kodeksu cywilnego poprzez: zaliczenie do podstawy obliczenia zachowku mienia przekazanego lub darowanego przez spadkodawcę fundacji rodzinnej (darowizny sprzed 10 lat przed otwarcia spadku nie będą doliczane); roszczenia o zachowek będą mogły zostać rozłożone na raty; wprowadzenie możliwości zrzeczenia się prawa do zachowku przez najbliższą rodzinę fundatora (przy jednoczesnym niezwiększaniu zachowku pozostałych uprawnionych);
  • Projekt wprowadza również zmiany do ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego – nabycie nieruchomości rolnej przez fundację rodziną lub osobę bliską fundatora nie będzie wymagać zgody dyrektora generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.

Projekt znajduje się aktualnie na etapie opiniowania.

Autor: Paulina Miałkowska

SENIOR ASSOCIATE ADWOKAT paulina.mialkowska@olesinski.com

Autor: Patryk Szymion

Junior Associate | Dział prawny patryk.szymion@olesinski.com