FIDIC – przepis na umowę

Sposób przygotowania umowy w oparciu o Warunki Kontraktowe FIDIC można porównać do przepisu kulinarnego. Tak jak podczas przygotowywania potrawy, tak w przypadku umów opartych o FIDIC potrzebujemy listy niezbędnych składników oraz informacji o kolejności ich dodawania. Podobnie też mamy pole do popisu przy modyfikacji standardowego przepisu. Trzeba ich jednak dokonywać z wyczuciem, żeby nie przekreślić zalet, celu i istoty umów opartych o FIDIC.

W drugim artykule z cyklu skupimy się na praktyce, czyli przygotowywaniu umowy w oparciu FIDIC, opisując najważniejsze kwestie, bez nadmiernego rozwijania zagadnień ogólnych.

Umowa w oparciu o FIDIC – krok po kroku

Po pierwsze potrzebne są Warunki Ogólne (General Clauses), to jest odpowiedni wzór umowy (kolor), wstępnie dopasowany do zakładanych charakterystycznych świadczeń stron (np. czerwona księga – kontrakt wybuduj, żółta księga – zaprojektuj i wybuduj, złota księga – zaprojektuj, wybuduj i zarządzaj itd.).

Warunki Ogólne są aktualizowane i występują w różnych wersjach, a więc umowa może zostać oparta według uznania stron także o wersje inne niż najnowsze. Warunki Ogólne fizycznie nie muszą stanowić załącznika do umowy, ale standardowy akt umowy zawiera odesłanie do Warunków Ogólnych, zawartych w konkretnej wersji Warunków Kontraktowych (np. do FIDIC Red Book ed. 2017). Warunki Ogólne są jednym z dokumentów (m.in. obok aktu umowy, listu akceptującego, oferty) składających się na umowę.

Zasady korzystania z Warunków Ogólnych

Warunki Ogólne są chronione prawami autorskimi i zasadniczo nie podlegają modyfikacjom stron. Wymagają jednak co najmniej uzupełnienia danymi stron i ustaleniami handlowymi. Każdorazowo trzeba też dopasować je do przepisów obowiązujących w jurysdykcji, w obszarze której realizowany będzie kontrakt. Warunki Kontraktowe są wzorcem umownym i nie mają charakteru obowiązującego prawa – niezależnie od woli stron, umowę będą regulować także bezwzględnie obowiązujące przepisy, m.in.: kodeksu cywilnego, prawa zamówień publicznych i ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym. Nie można zapominać, że w danej jurysdykcji mogą obowiązywać przepisy, które będą wymuszać swoje zastosowanie, także w razie wyboru prawa innego kraju niż kraju realizacji umowy[i].

Warunki Szczególne – kolejny składnik umowy FIDIC

Z tego względu konieczne jest przygotowanie Warunków Szczególnych (Particular Clauses), a więc kolejnego dokumentu składającego się na umowę. Warunki Szczególne dzielą się na dwie części:

1) „A” – Dane kontraktowe (Contract Data) z reguły w formie tabeli, którą uzupełniamy o biznesowe uzgodnienia takie jak np. stawkę dzienną kary umownej, termin, dane kontaktowe itd. oraz

2) „B” – Postanowienia Szczególne (Special Provisions) w której modyfikujemy brzmienie poszczególnych subklauzul Warunków Ogólnych, dodajemy lub usuwamy postanowienia zawarte w Warunkach Ogólnych.

Jeżeli zawierając umowę w oparciu o FIDIC chcemy uregulować coś inaczej w Warunkach Ogólnych, przygotowujemy dokument zawierający listę zmian do poszczególnych klauzul.

Zmiany w Warunkach Ogólnych – z umiarem

Przygotowywanie Warunków Szczególnych jest etapem tworzenia umowy, w którym, zwłaszcza na polskim rynku, stronom o dominującej pozycji negocjacyjnej trudno jest zachować umiar. W kuchni odpowiednia ilość przypraw uświetnia smak potrawy, ale ich nadmiar czyni potrawę niejadalną. Podobnie jest w przypadku umów opartych o Warunki Kontraktowe FIDIC – odpowiednia modyfikacja Warunków Ogólnych pozwala na sprawną, skuteczną i bezkonfliktową realizację inwestycji, w tym dopasowanie tych Warunków do polskich realiów. W przypadku nieodpowiednich zmian, może dojść do zachwiania równowagi kontraktowej skutkującej konfliktem pomiędzy stronami, nieterminową realizacją robót lub nawet przerwaniem ich realizacji.

W standardowym i modelowym kontrakcie, bez względu na rozmiar i stopień skomplikowania inwestycji, nie ma potrzeby przygotowywania obszernych Warunków Szczególnych. Przykładem może być realizacja Wrocławskiego Węzła Wodnego. Ta inwestycja została zrealizowana na podstawie FIDIC, a Warunki Szczególne, czyli przygotowane przez strony modyfikacje do wzoru umowy, miały 1 stronę (!)[1] – trudno sobie nawet wyobrazić oszczędność czasu i pieniędzy związaną chociażby z redagowaniem czy negocjowaniem takiego kontraktu, w porównaniu do przygotowywania kilkuset stronnicowej umowy w kilku wersjach językowych. Przygotowanie takiej zwięzłej umowy i jednoczesne zabezpieczenie w należyty sposób interesów strony wymagają doskonałej znajomości przepisów i treści Warunków Ogólnych.

Złote zasady FIDIC

Przy redagowaniu Warunków Szczególnych dosyć typową praktyką jest wykorzystywanie przez inwestora pozycji negocjacyjnej m.in. poprzez przygotowanie Warunków Szczególnych umowy, które ograniczają zakres swobody i bezstronności inżyniera kontraktu, skracają terminy wykonawcy na zgłoszenie roszczeń, przerzucają na wykonawcę wszelkie możliwe ryzyka itd. W konsekwencji, w umowie pozostaje niewiele z istoty zaproponowanych przez FIDIC rozwiązań kontraktowych, procedur i zasad. Oczywistym następstwem takich zmian może być wyzysk jednej ze stron, ryzyko sporów, nieukończenia inwestycji przez wykonawcę itd. Dodatkowo, FIDIC, jako organizacja, uważa takie praktyki kontraktowania za szkodliwe dla marki FIDIC.

W odpowiedzi na zaobserwowane praktyki, w ramach FIDIC została utworzona specjalna grupa zadaniowa mająca na celu zidentyfikowanie i opisanie zasad kontraktowych dla każdych Warunków Kontraktu, które według FIDIC są „nienaruszalne i święte”[ii]. Celem FIDIC było stworzenie wskazówek przygotowywania Warunków Szczególnych. Przygotowując złote zasady, grupa zadaniowa brała pod uwagę m.in. następujące założenia Warunków Kontraktowych:

  • Warunki Kontraktowe są wyczerpujące i sprawiedliwe dla obu stron,
  • Uzasadnione interesy obu umawiających się Stron są odpowiednio uwzględnione i wyważone. Zasady najlepszej praktyki w zakresie sprawiedliwego i zrównoważonego podziału ryzyka i zysku pomiędzy Zamawiającego i Wykonawcę są realizowane zgodnie z postanowieniami OWU.
  • Żadna ze Stron nie będzie w nieuzasadniony sposób wykorzystywać swojej siły przetargowej. Wykonawca/Podwykonawca otrzymuje odpowiednią i terminową zapłatę zgodnie z Umową w celu utrzymania płynności finansowej.
  • Zamawiający uzyskuje najlepszą wartość za pieniądze.
  • Unika się sporów w możliwym do osiągnięcia zakresie, minimalizuje się je, gdy się pojawią, i rozwiązuje się je w sposób efektywny.

Efektem prac było wydanie w 2019 roku dokumentu „The FIDIC Golden Principles” zawierającego pięć „złotych zasad”, które powinny stanowić wskazówki przy redagowaniu Warunków Szczególnych.

5 złotych zasad FIDIC

Jednocześnie FIDIC zwraca uwagę, że nawet niezmieniane przez strony postanowienia mogą być stosowane w sposób niezgodny z założeniami Warunków Kontraktowych. Dobra wola stron jest zatem szczególnie istotna w trakcie realizacji inwestycji, przy interpretowaniu i stosowaniu postanowień kontraktu.

Pozostałe elementy umowy opartej na FIDIC

Poza Warunkami Ogólnymi oraz Warunkami Szczególnymi, na umowę składają się także:

  • Akt Umowy,
  • List Akceptujący,
  • Oferta (zaakceptowana listem akceptującym),
  • Umowa Joint Venture (p.. konsorcjum)
  • i inne dokumenty mające charakter techniczny.

W przypadku żółtej księgi, a więc kontraktu zaprojektuj i wybuduj, w którym wykonawca realizuje obiekt, który wcześniej zaprojektował, pojawiają się także Wymagania Zamawiającego, określające m.in. przeznaczenie obiektu oraz stanowiąca część oferty „Propozycja Wykonawcy” co do wykonania robót w tym np. zawierającą wstępny projekt Wykonawcy.

Hierarchia dokumentów

Wielość dokumentów tworzących kontrakt wymaga ustalenia odpowiednich reguł interpretacyjnych, w tym m.in. hierarchii dokumentów. Takie reguły zawiera subklauzula 1.5., zgodnie z którą:

  1. W pierwszej kolejności dokumenty intepretuje się jako wzajemnie objaśniające,
  2. W drugiej kolejności w razie sprzeczności, wykładamy je według hierarchii
  3. Jeżeli nadal istnieje niejednoznaczność lub rozbieżność, powinna ona zostać usunięta poprzez wyjaśnienie lub polecenie Inżyniera (o roli inżyniera będziemy pisać w kolejnych artykułach, ale już na tym przykładzie widać, że intencją autorów Warunków Kontraktu było nadanie mu silnej pozycji).

Przepis na sukces

Przygotowanie umowy w oparciu o FIDIC może wydawać się trudne – specyficzna forma kontraktu, nieznane procedury i obca dla polskiego prawa cywilnego nomenklatura (wywodząca się z common law) sprawiają, że FIDIC nie jest łatwy w odbiorze. Jednak z pisaniem umów jest jak z gotowaniem – wystarczy wiedzieć, co chcemy ugotować, oprzeć się o sprawdzony przepis, znać się na składnikach oraz dodawać je z wyobraźnią i wyczuciem.   


[1] https://inzynierbudownictwa.pl/czy-jest-rozowy-fidic/


[i] „Wybór prawa właściwego dla umowy o roboty budowlane – prosty tylko z pozoru”, https://cowprawiepiszczy.com/2021/03/wybor-prawa-wlasciwego-dla-umowy-o-roboty-budowlane-prosty-tylko-z-pozoru/

[ii] The FIDIC Golden Principles, first edtition 2019, https://fidic.org/sites/default/files/_golden_principles_1_12.pdf

Autor: Szymon Gancewski

SENIOR ASSOCIATE DZIAŁ PRAWNY szymon.gancewski@olesinski.com

Autor: Maciej Król

MANAGER RADCA PRAWNY maciej.krol@olesinski.com Więcej