FIDIC – umowa na stabilnych fundamentach

Warunki kontraktowe FIDIC,  bardzo popularne na całym świecie, stają się coraz bardziej powszechne również w Polsce, głównie za sprawą inwestycji zagranicznych lub innych niż krajowe źródeł finansowania.  Jednak doświadczenie pokazuje, że często nawet praktycy prawa umów gospodarczych nie wiedzą wiele o FIDIC, nie mówiąc już nawet o negocjacji, interpretacji i egzekucji umów opartych o FIDIC.

Jako, że umowy związane z realizacją procesu inwestycyjnego to nasz chleb powszedni,  postanowiliśmy w ramach cyklu „FIDIC – umowa na stabilnych fundamentach”, podzielić się swoją wiedzą i doświadczeniem oraz opowiedzieć nieco o umowach opartych o warunki kontraktowe FIDIC. W tym artykule przekażemy kilka ogólnych informacji, a w kolejnych skupimy się już na bardziej praktycznych aspektach kontraktowania w budownictwie w oparciu te warunki.

Co to w ogóle jest ten cały FIDIC?

FIDIC to akronim od francuskiej nazwy Międzynarodowej Federacji Inżynierów i Konsultantów (fr: Fédération Internationale Des Ingénieurs-Conseils en: International Federation of Consulting Engineers). FIDIC działa już ponad 100 lat i obecnie zrzesza organizacje konsultantów z około 100 krajów. FIDIC prowadzi działalność arbitrażową, standaryzacyjną i popularyzacyjną, ale przede wszystkim jest znany z opracowania i rozpowszechniania tzw. warunków kontraktowych –  wzorców umownych dla różnych umów związanych z realizacją procesu inwestycyjnego (w tym kontraktu typu: wybuduj, zaprojektuj i wybuduj, EPC, EPCM itd.).

Z czego wynika popularność warunków kontraktowych FIDIC?

Po pierwsze, mają charakter uniwersalny – nadają się do zastosowania zasadniczo w każdej jurysdykcji świata oraz zasadniczo do każdej inwestycji (od lokalnej drogi w Polsce, do metra w Dubaju), choć oczywiście umowy na nich oparte zawsze będą wymagały dostosowania do lokalnych standardów rynkowych oraz bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa danego kraju. Są przetłumaczone na wiele języków (m.in. chiński, hiszpański, angielski, arabski, rosyjski, ale też i polski), co w związku z ich uniwersalnym charakterem znacznie upraszcza ich negocjację i realizację w sytuacji, gdy strony umowy mają swoje siedziby w innych krajach.

Zaproponowane przez FIDIC rozwiązania są zgodne z podstawowymi zasadami prawa umów w większości jurysdykcji i czerpią z ponad stuletniego praktycznego doświadczenia stowarzyszenia FIDIC. Są zgodne z wymaganiami instytucji takich jak Bank Światowy, Europejski Bank Inwestycyjny, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju – przy realizacji inwestycji budowlanych finansowanych przez te instytucje, oparcie umów o warunki FIDIC stanowi jeden z wymogów. FIDIC współpracuje z instytucjami finansowymi (i nie tylko) na całym świecie, np. z Afrykańskim Bankiem Rozwoju, Azjatyckim Bankiem Inwestycji Infrastrukturalnych, ale też np. World Wide Fund for Nature (WWF). Popularność warunków kontraktowych FIDIC w Polsce wzmacnia realizacja inwestycji infrastrukturalnych finansowanych z funduszy Unii Europejskiej oraz na podstawie umów zawieranych  w trybie zamówień publicznych, ze Skarbem Państwa czy jednostkami samorządu terytorialnego.

FIDIC nie tylko międzynarodowy i nie tylko w zamówieniach publicznych

Ale warunki FIDIC świetnie się nadają również do kontraktowania na zasadach ogólnych. Polska kodeksowa regulacja umowy o roboty budowlane jest bardzo ograniczona, a funkcjonujące w obrocie kontrakty budowlane są często nadmiernie rozbudowane i wraz z załącznikami niekiedy objętością przypominają raczej książkę telefoniczną, a nie umowę. Natomiast warunki kontraktu FIDIC to gotowce, wzory kontraktu kompleksowo regulującego prawa i obowiązki stron w ramach danego typu kontraktu, który wymaga jedynie uzupełnienia i dostosowania, nierzadko w bardzo ograniczonym zakresie, co znacznie ułatwia przygotowanie i negocjację kontraktu. Dodatkowo postanowienia wzorców umów FIDIC regulują prawa i obwiązki stron umowy w sposób zapewniający równowagę kontraktową oraz adekwatny podział ryzyka i odpowiedzialności. Ich treść nie powinna budzić zasadniczych sprzeciwów ani ze strony inwestora ani ze strony wykonawcy. Na uwagę zasługują również wypracowane przez FIDIC i zawarte w jej wzorcach kontraktów alternatywne, pozasądowe metody rozwiązywania sporów (alternative dispute resolution, ADR) pomiędzy uczestnikami procesu inwestycyjnego. Są to np. wyjaśnienia i polecenia inżyniera spełniające niekiedy funkcję early dispute resolution (rozwiązywania sporów pomiędzy stronami umowy na najwcześniejszym możliwym etapie)albo Klauzula 21 regulująca rozwiązywanie sporów przez powołaną przez strony Komisję Unikania Sporów i Rozjemstwa (KUSiR). To metody, które pozwalają rozwiązać spory pomiędzy stronami umowy taniej i szybciej niż na sali sądowej.

Rainbow Suite

FIDIC przyporządkował poszczególne typy przygotowanych przez siebie warunków kontraktu do kolorów tworząc tzw. tęczowy zestaw (rainbow suite), co ma ułatwiać ich rozpoznawanie, stosowanie oraz komunikację pomiędzy uczestnikami procesu inwestycyjnego. Najpopularniejsze warunki kontraktu FIDIC, to tzw. Czerwona Księga (Fidic Red Book), a więc wzorzec umowy typu „wybuduj” – kontraktu, w którym wykonawca buduje na podstawie projektu przygotowanego dostarczonego przez inwestora oraz tzw. Żółta Księga (FIDIC Yellow Book), tj. wzorzec umowy „zaprojektuj i wybuduj”, czyli takiego kontraktu, w którym to wykonawca projektuje, a następnie buduje obiekt.

W skład tzw. Rainbow suite wchodzą także m.in.:

  • Srebrna Księga – warunki kontraktowe dla projektów „pod klucz” (EPC / Turnkey),
  • Zielona Księga – krótka forma umowy,
  • Złota Księga – warunki kontraktowe dla projektów zaprojektuj, zbuduj, eksploatuj (DBO, DFBO, DFBM) ,
  • Różowa Księga – warunki kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego, wersja zharmonizowana,
  • Szmaragdowa Księga – warunki kontraktowe na prace podziemne – Szmaragdowa Księga
  • Biała Księga – wzór umowy o usługach klient / konsultant.

Wszystkie warunki kontraktowe oparte są na tych samych zasadach są zredagowane w podobny sposób, a część klauzul ma zasadniczo tę samą treść – oczywiście uwzględniają one jednak różnice wynikające ze specyfiki danego kontraktu budowlanego. Niemniej jednak w następnych częściach cyklu skupimy się na omówieniu praktycznych i teoretycznych aspektów wybranych klauzul, przede wszystkim w najpopularniejszych kontraktach, tj. Czerwonym oraz Żółtym. Już teraz zapraszam do lektury kolejnych artkułów.

Autor: Maciej Król

MANAGER RADCA PRAWNY maciej.krol@olesinski.com Więcej

Autor: Szymon Gancewski

SENIOR ASSOCIATE DZIAŁ PRAWNY szymon.gancewski@olesinski.com