FIDIC – zmiana zakresu umowy

Czy zamawiający ma prawo do zmiany zakresu umowy? Tak, te kwestie reguluje klauzula 13 FIDIC („Zmiany i korekty”) w ramach tzw. procedury zmiany (variation / change order procedure). Potrzeba możliwości płynnej zmiany zakresu umowy jest charakterystyczna dla umów związanych z budowlanym procesem inwestycyjnym, zwłaszcza w ramach skomplikowanych i wielomiesięcznych projektów. Na czym dokładnie polega procedura zmiany?

Procedura zmiany w FIDIC

W dużym uproszczeniu procedura zmiany to mechanizm umowny, który pozwala stronom na powierzenie wykonawcy dodatkowych robót lub na ilościową bądź jakościową zmianę zakresu umowy oraz uzgodnienie jej technicznych i komercyjnych warunków, bez konieczności każdorazowego negocjowania oraz przygotowywania aneksu do umowy. Procedura zmiany jest jedną ze standardowych klauzul funkcjonujących w obrocie prawnym – także w umowach, które nie są oparte o FIDIC. Kontraktowa regulacja procedury zmiany jest dopuszczalna na zasadzie swobody umów. W przypadku kontraktów realizowanych w ramach zamówień publicznych, zmianę umowy bez przeprowadzania nowego postępowania o udzielenie zamówienia dopuszcza wprost art. 455 PZP.  

Brak aneksu do umowy rodzi ryzyka

Jeżeli w kontrakcie nie ma zapisanej procedury zmiany, strony muszą każdorazowo negocjować i przygotowywać aneks. Pominięcie tego kroku rodzi ryzyko sporów w przyszłości.

Zmiany w umowie najczęściej dotyczą robót dodatkowych lub zamiennych, choć w ramach procedury zmiany możliwe jest także ograniczanie zakresu robót. Zasadnicze kwestie wymagające ustalenia w związku ze zmianą to w szczególności kwota wynagrodzenia oraz wpływ zmiany na harmonogram realizacji inwestycji.

Istnieje ryzyko, że stanowiska stron będą rozbieżne – a zasadniczo tak właśnie jest. Inwestor dąży do ograniczenia kosztów i skrócenia terminów realizacji, z kolei wykonawca – do maksymalizacji zysku i czasu na realizację dodatkowego zakresu. Dodatkowo negocjacje aneksu to dla wykonawcy dobry moment by zgłosić roszczenia niezwiązane ze zmianą. Gdy inwestor jest pod ścianą i gonią go terminy, trudniej będzie mu odmówić, a szukanie nowego wykonawcy będzie w praktyce droższe i bardziej czasochłonne niż negocjacje aneksu.

Brak procedury zmiany nie będzie tak dotkliwy dla inwestora, jeżeli strony są w dobrych relacjach gospodarczych, ufają sobie wzajemnie i wykonawca nie będzie zwlekał z rozpoczęciem realizacji dodatkowego zakresu do czasu zawarcia aneksu. Jeżeli jednak strony są skonfliktowane lub z innych względów wykonawca odmawia rozpoczęcia realizacji robót dodatkowych przed uzgodnieniem satysfakcjonujących go warunków w formalnym aneksie, same negocjacje tych warunków mogą wydłużyć czas realizacji robót o tygodnie. Z punktu widzenia inwestora jest to sytuacja bardzo niepożądana – w praktyce, przykładowo przy budowie zakładów produkcyjnych, w trakcie realizacji inwestycji wprowadza się setki zmian w zakresie poszczególnych rozwiązań technologicznych.

Korzyści z aneksowania umowy

Zmiana zakresu umowy w formie aneksu ma oczywiście sporą zaletę – przed rozpoczęciem realizacji dodatkowego zakresu (w tym np. dokonaniem zamówień, zaangażowaniem podwykonawców) strony wiedzą dokładnie jakie dodatkowe roboty lub usługi zostały powierzone wykonawcy, ile to będzie kosztowało inwestora oraz jak wpłynie to na harmonogram czasowy realizacji inwestycji. Eliminuje to ryzyko po stronie wykonawcy, że proponowana wysokość wynagrodzenia za roboty dodatkowe będzie kwestionowana.

Kiedy warto skorzystać z procedury zmiany w ramach FIDIC?

Jeżeli w kontrakcie zawarta jest (sensowna) klauzula regulująca procedurę zmiany, to negocjacje jej warunków będą dokonywane równolegle do polecenia zmiany i nie wstrzymają realizacji dodatkowych robót. Dobrze skonstruowana procedura zmiany pozwala stronom na przedstawienie swoich uzasadnionych oczekiwań dotyczących czasu i kosztów oraz szczegółowe uzgodnienie innych warunków wprowadzenia zmiany. Co więcej, ogranicza także ryzyko związane z opóźnieniem realizacji na skutek prowadzonych przez strony negocjacji oraz ryzyko związane z wywieraniem, często nieuzasadnionej, presji na inwestora przez wykonawcę. Polecenie zmiany powinno być wiążące dla wykonawcy, jednocześnie w racjonalny sposób wyłączając możliwość jego pokrzywdzenia. Procedura zmiany ogranicza także dowolność przy wycenie robót dodatkowych. Standardowo takie procedury przewidują wycenę robót w oparciu o stawki wskazane w przedmiarze (bill of quantities, BoQ), w oparciu o stawki wskazane w katalogach nakładów rzeczowych lub publikacjach wydawnictw typu SEKOCENBUD, POLCEN lub w ostateczności w oparciu o udokumentowane ceny rynkowe.

Zachęcamy do lektury pozostałych artykułów poświęconych FIDIC. W kolejnym wpisie skupimy się w na modelowej zmianie zakresu umowy w ramach kontraktów opartych o FIDIC.

Autor: Szymon Gancewski

SENIOR ASSOCIATE | ADWOKAT | OW LEGAL szymon.gancewski@olesinski.com Więcej

Autor: Maciej Król

SENIOR MANAGER | RADCA PRAWNY | OW LEGAL maciej.krol@olesinski.com Więcej