Połączenie spółek bez przyznania udziałów – o praktycznych aspektach nowelizacji KSH

8 sierpnia 2022 r. ukazał się kolejny duży projekt ustawy nowelizującej Kodeks Spółek Handlowych (KSH)[1]. Tym razem zmianie ulegną przepisy dotyczące reorganizacji spółek prawa handlowego, tj.  zarówno krajowych, jak i transgranicznych procesów połączenia, dzielenia i przekształcania spółek. Planowana data wejścia w życie przepisów to 31.01.2023 r.

Choć mamy do czynienia jedynie z projektem ustawy zmieniającej, już teraz może ona budzić zainteresowanie przedsiębiorców, którzy w najbliższym czasie planują reorganizację spółek. Nowelizacja może skłonić do zastanowienia się, czy biorąc pod uwagę planowany kierunek zmian, lepiej poczekać na wejście w życie nowych przepisów, czy też przeprowadzić reorganizację na obecnie obowiązujących zasadach.

Nowelizacja KSH to kolejny etap implementacji tzw. pakietu prawa spółek, na który składają się regulacje z zakresu prawa unijnego. Ma on na celu zharmonizowanie zasad dotyczących procesów reorganizacji spółek wewnątrz UE.

W związku z tym zmiany w zakresie krajowych procesów reorganizacji obejmują zarówno proces łączenia, podziału, jak i przekształcenia spółek. Nowelizacja proponuje zarówno zmiany stricte techniczne (jak ujednolicenie terminologii), jak i wprowadzenie zupełnie nowych rozwiązań (takich jak uproszczony tryb połączenia czy też podział przez wyodrębnienie).

W cyklu dotyczącym nowelizacji KSH będziemy kolejno przedstawiać Państwu najciekawsze zagadnienia dotyczące wprowadzanych zmian. W dzisiejszym wpisie skupimy się na nowym uproszczonym modelu połączenia.

Połączenie bez przyznania udziałów[2] – uproszczenie czy utrudnienie procedury?

Jednym z założeń projektu jest wprowadzenie kolejnego „uproszczonego” trybu łączenia spółek (zarówno w trybie krajowym jak i transgranicznym), tj. bez obowiązku przyznawania udziałów wspólnikowi spółki przejmowanej. Możliwość taka nastąpi w sytuacji, gdy:

  • jeden wspólnik posiada w sposób bezpośredni lub pośredni wszystkie udziały łączących się spółek

Przykład 1 (dotyczący bezpośredniego posiadania udziałów): spółka A posiada 100% udziałów w spółce B – spółce przejmowanej oraz 100% udziałów spółce C – spółce przejmującej;

Przykład 2 (dotyczący pośredniego posiadania udziałów): spółki podlegające łączeniu to spółki A i B. Spółka B posiada 100% udziałów w spółce A. Wspólnikiem spółki B jest spółka C i D. Spółka C posiada 60% udziałów w spółce B i 100% udziałów w spółce D. Spółka D posiada pozostałe 40% w spółce B.

  • wspólnicy łączących się spółek posiadają udziały w tej samej proporcji we wszystkich łączących się spółkach

Przykład 3: spółkę A i B (spółki łączące się) tworzą wspólnicy C, D, E, F. Każdy z nich posiada w spółce A i B po 25% udziałów.

Łączenie spółek w praktyce

W praktyce proponowane rozwiązania mogą bardzo ułatwić procesy związane z łączeniem spółek. Nie trzeba będzie dokonywać zmian w kapitale zakładowym oraz stosować instytucji ewentualnych dopłat, które dotychczas budziły liczne zastrzeżenia i wątpliwości (nie tylko z perspektywy gospodarczej, ale często też podatkowej).

Dotychczasowe problemy w łączeniu spółek

Ustalenie stosunku wymiany udziałów (parytetu wymiany) łączących się spółek jest obligatoryjnym elementem planu połączenia. Podstawą ustalenia stosunku wymiany jest porównanie wartości majątków łączących się spółek. Stosunek ten powinien określać, ile udziałów spółki A otrzymają wspólnicy spółki B (przy przyjęciu, że spółka A jest spółką przejmującą spółkę B). Często w tego typu obliczeniach otrzymujemy ułamkowe części udziału (np. na jeden udział spółki B przypada 1,75 udziału spółki A). W praktyce oznacza to także konieczność wyrównania ułamkowych wartości przez instytucję dopłat.

Ustawodawca w tym zakresie nie przewiduje wyjątków, nie pozostawiając przedsiębiorcom swobody rezygnacji z przyjętych założeń, co bywa szczególnie uciążliwe w przypadku spółek sióstr, gdzie najczęściej mamy do czynienia z tożsamym wspólnikiem.

Rozwiązaniem dla tego typu sytuacji ma być wspomniana zmiana. Brak przyznania udziałów = brak konieczności ustalenia parytetów wymiany = brak dopłat.

Dodatkowo plan połączenia nie będzie wówczas podlegał obowiązkowej kontroli biegłego w zakresie poprawności i rzetelności. Z oczywistych względów wyłączone zostanie stosowanie przepisów dotyczących obowiązku określania stosunku wymiany udziałów spółki przejmowanej na udziały spółki przejmującej, a także dnia, od którego udziały te uprawniają do uczestnictwa w zysku spółki przejmującej.

Interesy wierzycieli w uproszczonym modelu połączenia bez przyznania udziałów

Na pierwszy rzut oka propozycja dotycząca braku przyznania udziałów wydaje się atrakcyjnym rozwiązaniem z perspektywy łączących się spółek. Ale uwaga – ustawodawca zabezpieczył również interesy wierzycieli „spółki matki”. I tak, zgodnie z projektem ustawy – w przypadku, gdy jeden wspólnik (spółka A) posiada w sposób pośredni wszystkie udziały spółki przejmowanej (spółka B), a połączenie następuje bez przyznania udziałów spółki przejmującej (spółka C), wierzyciel spółki A może żądać od spółki A zabezpieczenia swoich roszczeń w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia planu połączenia, jeżeli uprawdopodobni, że ich zaspokojenie jest zagrożone przez połączenie.

W przypadku sporu co do udzielenia zabezpieczenia, sprawę będzie rozstrzygał sąd.

Żądanie zabezpieczenia roszczeń przez wierzyciela w praktyce

W praktyce wystąpienie przez wierzyciela z żądaniem zabezpieczenia swoich roszczeń może być przeszkodą w realizacji zamierzonych celów biznesowych. Zwróćmy uwagę, że:

  • przepis nie wskazuje granic wysokości wierzytelności – co oznacza, że każda wierzytelność będzie mogła być zabezpieczona, niezależnie od jej wartości. Wymaga jednak, aby wierzyciel uprawdopodobnił, że połączenie zagraża jego zaspokojeniu, co przy niższych kwotach wierzytelności może być znacznie utrudnione.
  • przepis nie wskazuje sposobów zabezpieczenia wierzytelności – wniosek wierzyciela może być więc dowolny, z uwzględnieniem wszelkich sposobów zabezpieczeń – najpewniej stosownie do przepisów KPC (choć brak jest odesłania). Kwestia ta może pozostawać szczególnie problematyczna w przypadku żądania ustanowienia zabezpieczenia w postaci hipoteki. W niektórych przypadkach może to być czynnikiem decydującym, jeśli dany podmiot ubiega się o uzyskanie finansowania zewnętrznego.

Niezależnie, z perspektywy kształtowania zasad prawa, wierzyciel powinien uwzględnić stopień uciążliwości zabezpieczenia w stosunku do posiadanej wierzytelności, kierując się najbardziej optymalnym w tej sprawie rozwiązaniem.  

  • przepis nie wskazuje sposobów udzielenia zabezpieczenia, a także wytycznych w tym zakresie – w konsekwencji brak można interpretować jako swobodę decyzyjną spółki w tej sprawie -innymi słowy spółka może wybrać właściwy w jej ocenie sposób zabezpieczenia wierzytelności i nie być związana wnioskiem wierzyciela. W tym zakresie powinna jednak także uwzględnić realne możliwości uzyskania zaspokojenia z udzielonego zabezpieczenia, aby nie narazić się na ewentualne poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu (co powoduje wygenerowanie dodatkowych kosztów).
  • przepis nie daje wielu podstaw do nieudzielenia przez spółkę zabezpieczenia -czytając literalnie przyjąć można, że spółka ma prawo odmówić wierzycielowi udzielenia zabezpieczenia jedynie w sytuacji, gdy nie uprawdopodobni on, że jego zaspokojenie jest zagrożone przez połączenie. Samo zagrożenie może być natomiast uzasadnione zmianą profilu działalności, który niesie za sobą większe ryzyko niepowodzenia zamierzonych celów biznesowych. Niezależnie, zgodnie z brzmieniem przepisu, w przypadku odmowy, sprawę będzie weryfikował sąd.

Może to okazać się czynnikiem decydującym o tym, czy skorzystać z uproszczonej formy łączenia spółek. Oczywiście każda sytuacja powinna być oceniania indywidualnie, stąd też przed przystąpieniem do każdego z procesów reorganizacji spółek, warto skonsultować sprawę z doświadczonym doradcą prawnym, który będzie w stanie zidentyfikować potencjalne ryzyka wybranych procesów. Zachęcamy do kontaktu w tym zakresie.


[1] Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw z dnia 8 sierpnia 2022 r.;

[2] Biorąc pod uwagę, że regulacja jest w zasadzie tożsama dla spółek akcyjnych, każdorazowo pod pojęciem udziałów należy rozumieć również akcje. To samo tyczy się innych pojęć zróżnicowanych na tle spółki z o.o. i spółki akcyjnej (jak np. umowa spółki – statut spółki);

Autor: Magda Wielgus-Mosur

SENIOR ASSOCIATE | RADCA PRAWNY | OW LEGAL magda.wielgus-mosur@olesinski.com Więcej

Autor: Dominika Koss-Grajdura

Associate | OW Legal dominika.koss-grajdura@olesinski.com